COMMEDIA DELL’ARTE

0
447

COMMEDIA DELL’ARTE

Rönesans sonrası dönemde İtalya’da doğan tuluat tiyatrosu. Kendine has birçok özellik barındırır. Doğaçlamaya dayanır, esnek olay örgüsüne sahiptir ve sokaklarda sergilenir. Amaç seyirciyi güldürmektir. Böyle bir tanımdan sonra beklentiniz düştü değil mi? Her ne kadar basit görünse de dünya tiyatrosuna çok şey katmıştır Commedia Dell’Arte.

İlk olarak, hemen Rönesans sonrası dönemde ortaya çıktığını unutmamak gerekir. Yüzyıllar sonra ortaya özgür denebilecek tiyatro oyunları çıkmıştır. Sanat kilisenin etkisinden çıkmış ve halka inmiştir. Oyunculuk, Commedia Dell’Arte’yle beraber bir meslek haline gelmiştir. Etkisi İtalya sınırlarını aşmış, tüm Avrupa’ya yayılmıştır. Günümüzdeki modern tiyatronun temelleri atılmıştır.

 

HAZIRLIK SÜRECİ

Az önce dediğimiz gibi oyunculuk bir meslek haline geldi bu dönemde. Biraz da buna mecbur kalındı çünkü Commedia Dell’Arte oyunun yükünü tamamen oyuncuya yükleyen bir tür. Oyunun temelinde doğaçlama vardır ancak tamamen doğaçlama değildir. Bu türde belli standart tipler vardır ve bu tiplerin dışına çıkılmaz. Oyunun yönetmeni, bu tipleri bir araya getirerek bir olay örgüsü çıkartır ancak asla replik yazmaz. Sahnede karışıklık çıkmaması için oyuncu giriş-çıkışlarını belirler. Oyunun akışını ve oynadığı karakterin özelliklerini bilen oyuncu, o an ne yapması gerektiğini doğaçlar ve seyirciyi güldürmeye çalışır.

Oyunlarda sık sık seyirciyle de diyalog kurulurdu. Seyircinin de oyunu anlayabilmesi için yönetmen de oyuna dahil olur ve seyirciye oyunun özetini okurdu. Bu oyunlarda seyirci de oyunun bir parçası olduğu için oyunun akışını bilmesi şarttı. Sahneye konulan her rolün temsil ettiği bir zümre, bir bölge ya da bir halk vardı. Anlatımı güçlendirmek adına suratı tamamen kapatmayacak şekilde maskeler takılırdı.

 

KARAKTERLER

3 temel tiplemeye ayrılır. Bunlar yaşlılar, uşaklar ve aşıklardır.İlk olarak yaşlılarla başlayalım.

Pantalone, Venedikli zengin tüccar. Açgözlü, dar görüşlü ve despottur. Şıpsevdi ve bol bol öğüt veren bir karakter.

Dottore, Bolognalı bir avukat. Uzun uzun konuşmayı sever, kendini çok bilgili görür. Kadın düşkünü bir karakter.

 

Uşaklar:

Arlecchino, Pantalone’nin uşağıdır. Çeviktir ama biraz saftır. Saf olmasına karşın kurnaz bir karakterdir.

Brighella, zeki bir uşaktır. Kültürlüdür ancak her zaman arkadan iş çevirir ve sinsidir.

Colombina, tek kadın uşaktır. Arlecchino’ya aşıktır ama karakterleri birbirine zıttır. Bakımlı, temiz ve zeki biridir. Dans edip şarkı söylemekten hoşlanan bir karakterdir.

 

Aşıklarda ise tüm karakterler birbirine benzediği için ayrı ayrı incelemeyeceğim. Genel olarak bakımlı, güzel kıyafetlere ve saçlara sahiplerdir ve ilgi çekerler. Zengin ailelere sahiplerdir ve yüzlerinde fazlasıyla makyaj bulunur. Kibar ve bilgililerdir, yanlarında sürekli aksesuar bulundururlar. Birkaç karakter ismi vermek gerekirse bunlar Isabella, Angelica, Eularia, Flaminia, Vittoria olabilir.

 

BAZI HAVALI TİYATRO TERİMLERİ

Hazır Commedia Dell’Arte konuşmuşken konudan fazla kopmayalım diyorum.

Lazzo: Commedia Dell’Arte’de oyunun belli yerlerine konulan güldürü ve skeçler.

Tuluat: Olay örgüsü bilinmekle beraber belli replikleri olmayan tiyatro türü. Geleneksel Türk Tiyatrosu ile modern batı tiyatrosunun karışımı bir tür.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here