ABSÜRT TİYATRO SERİSİ 5: ETKİLENDİĞİ AKIMLAR VE ABSÜRT TİYATROYLA ORTAK NOKTALARI

0
274

ABSÜRT TİYATRO SERİSİ 5: ETKİLENDİĞİ AKIMLAR VE ABSÜRT TİYATROYLA ORTAK NOKTALARI

FÜTÜRİZM

Fütüristler, makineleşmeyi temel olarak almışlar ve makinenin enerjisi ve hızını sanatsal biçimde yorumlamayı amaç edindiler. Fütüristler tiyatroda ise geçmişi reddetmiş ve geleceğe temel oluşturmayı amaçlamışlardır. Makineyi gelecek olarak görmüşlerdir. Absürt tiyatroya olan etkisi ise geçmişi reddetmesi, rutin, makineleşmiş yaşam ve mekanik hareketlerdir.

 DADAİZM

1916’da Tristan Tzara tarafından manifestosu yazılan, sanatsal düzenleri reddeden bir protestodur. Birlik, uyum ve dengenin yerini karmaşa ve uyumsuzluğun almasını savunurlar. Modern kapitalizmin estetik değerlerine karşı çıkmışlardır. Dadaizm yalnızca edebiyatta değil başta resim olmak üzere çoğu sanat dalında karşılığını bulmuştur. Dadaizm’deki bu alışılageldik estetik yargılara karşı gelme, karmaşa ve uyumsuzluğu ön plana çıkarma durumu absürt tiyatrodaki estetik uzaklık kavramıyla örtüşmektedir.

 GERÇEKÜSTÜCÜLÜK

Absürt tiyatro, gerçeğe olduğu gibi yaklaşmaz. Gerçekten tamamen uzaklaşmadan ancak gerçeği olduğu gibi de vermeden anlatmak önemlidir. Absürt yazarların gerçeği oldu gibi ele almama konusunda başta Alfred Jarry olmak üzere Fransız gerçeküstücülerden etkilendiği söylenebilir. Dadaizm, bütün ölçü ve değerleri reddederken, gerçeküstücülük reddedilenin yerini doldurmayı amaçlar. Tresias’ın Memeleri oyununun yazarı Apollinaire, Gerçeküstücülük akımının ilkelerini belirlemiştir. Komedyayı ve tragedyayı bir araya getirmiş; dans, müzik, ışık gibi ögeleri oyununa eklemiştir. Apollinaire’in Gerçeküstücülük ilkeleri bu açıdan da absürt tiyatroya örnek olmuştur.

 DIŞAVURUMCULUK

Çevreyi ve olayları göz ardı eden bu akım, insanın iç dünyasını ele almıştır ve geçmişi reddeder. Gerçekçiliğe ve doğalcılığa karşıdır. I. Dünya Savaşı’ndan sonra sırasında ortaya çıkmış karamsar bir akımdır. İnsan ruhunun mekanikleşmesine, bozulmasına izin vermemek amaçlanır. Geçmişi reddetme –fütürizmde olduğu gibi-, insanın iç dünyasını işleme, gerçekçiliğe ve doğalcılığa karşı olma özellikleri absürt tiyatroyu etkilemiştir. Dışavurumculukta kullanılan abartılı biçimler, mekanik hareketler ve konuşmalar, absürt tiyatrodaki grotesk kavramıyla yakınlık gösterir.

 KLASİSİZM

Aslında klasisizmin özelliklerine baktığımızda çoğu özelliğinin absürt tiyatronun tam zıttı olduğunu söylemek mümkündür. Klasisizmde seçkim bir dil kullanılır, doğa taklit edilir, üç birlik kuralının doğmasına neden olan akımdır yani kendine ait kuralları vardır. Tüm bu özellikleri, absürt tiyatronun özellikleriyle ters düşmektedir. Ancak klasisizmin duygulara değil insan aklına yönelik hareket etmesi, dini temellere dayanmaması açısından absürt tiyatroya örnek olmuştur denilebilir. 17. yüzyılda ortaya çıkan bu akım, absürt tiyatronun etkilendiği en eski akımdır.

ROMANTİZM

Romantik tiyatroyla absürt tiyatronun birçok zıt örneği varken çok önemli ortak noktaları vardır. Zıt noktalardan başlayacak olursak romantizmin doğalcılığı, Fransız İhtilali’nden etkilendiğinden dolayı milliyetçiliği, duyguların ön planda oluşu absürt tiyatroya doğrudan zıttır. Klasisizmle ortak noktaları bulunan absürt tiyatronun klasisizme tepki olarak doğan romantizmle de ortak noktaları vardır. Romantizmin katı kurallara karşı gelmesi, toplumun değil bireyin işlenmesi, zaman ve yer birliğinin bulunmaması absürt tiyatroya örnek olmuştur.

 KÜBİZM

Kübizm, resim sanatında ortaya çıkmış olan bir akımdır. Doğadaki tüm şekiller  daire, dikdörtgen, oval, silindir gibi geometrik şekillere evrilmiştir. Yani sanatçılar gördüklerini doğrudan resmetmek yerine, kendi gördüklerini farklı şekilde yorumlayarak tuvale aktarıyordu. Yani absürt tiyatrodaki gibi gerçeği doğrudan vermek yerine parçalayarak, gerçeğe prizma tutarak aktarma düşüncesi hakimdi. Bu akım da I. Dünya Savaşı’nın ardından gerçeğe olan bakış açısının değişmesiyle ortaya çıkmıştır. Görülen şeyler zihinde kesip parçalanır ve farklı şekilde bir araya getirilir. Kübizme absürt tiyatronun resim sanatındaki karşılığı denilebilir.

 

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here