Bir Zamanlar Anadolu’da Filmi Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme

0
153

Bir Zamanlar Anadolu’da Filmi Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme

Bir Zamanlar Anadolu’da filmi Nuri Bilge Ceylan’ın 2011 yılında çekmiş olduğu ve Cannes Film Festivali’nde ‘Büyük Jüri Ödülü’ aldığı filmidir.

Film 2011 yılında İç Anadolu’nun belirsiz ama tipik bir kasabasında geçmektedir. Film genel olarak bir önceki akşam işlenmiş bir cinayetin cesedinin bulunmaya çalışılmasını konu alıyor. Failler ile beraber polis, jandarma, savcı, doktorun mevcut olduğu kalabalık bir ekip cinayeti işleyenlerin talimatlarıyla cesedi bulmaya çalışmaktadırlar. Bununla birlikte film, bir cinayet soruşturmasının çözülmesi için gömülü cesedin bulunması etrafında dönen basit bir yörüngede inşa edilmez (Kaba, 2019). Daha en başında bu cinayet eylemini gerçekleştiren suçlu bellidir, ancak namevcut olan şey cesettir. Bu anlamda filmde aranan, “suçun nedeni ve faili değil, nesnesidir”( aktaran Kaba, 2019). Filmde özellikle taşradaki bürokratik işleyiş ve karakterlerin bürokrasi içindeki kendi rollerini gerçekleştirme çabaları oldukça iyi verilmektedir. Filmdeki karakterler iyi seçilmiş toplumsal yansımalara sahiptir. Filmdeki Savcı Nusret (Taner Birsel) karakteri, bürokrasideki en üst halkayı üstlenmektedir ve karakterler arasındaki ilişki bakımından zorunlu olarak saygı duyulan ve korkulan bir karakter rolünü yansıtmaktadır. Doktor Cemal (Muhammet Uzuner) karakteri taşrada kabul görmeyen şehirli entelektüeli temsil etmektedir. Filmdeki Komiser Naci (Yılmaz Erdoğan) karakteri ise devletin meşru güç kullanma hakkını kullanan fakat aynı zamanda çevre ile merkez arasında tampon kurum görevi gören bir mekanizmayı yansıtmaktadır. Özellikle filmde ‘muhtar sahnesi’ olarak bilinen sahnede, merkez ile çevrenin kopukluğunu çok güzel anlatmaktadır. Bu sahnede gece boyunca cesedin yerini arayan ekip dinlenmek amacıyla bir köyün muhtarının (Ercan Kesal) evine misafir olurlar. Burada muhtar çevreyi temsil etmektedir. Ve çevreye merkezden gelen Savcı Nusret karakteri ile merkezin çözmesi gereken ama bürokrasi engeli yüzünden çözülemeyen sorununu tartışır. Burada Savcı Nusret karakteri bürokrasinin ona verdiği konum gereği bir devlet temsili yaratmaktadır. Sahnedeki bu iki karakter arasındaki kopukluk da merkezin çevreyle olan kopukluğunu gösterir niteliktedir. Bu iki, merkez ve çevre, karakterin dışında orada bulunan Komiser Naci karakteri ise bu kopukluğun arasındaki tampon kurum görevini görmektedir. Merkez tarafından görevlendirilmiş fakat çevrenin içerisinde bulunan bir karakter görevi taşımaktadır. Filmin ilerleyen sahnelerinde merkez çevre ve tampon kurumlar arasındaki sınıfsal farklılıkların ve çatışmaların yaşandığını görmekteyiz. Komiser Naci kendi resmi görev tanımını içeren alanda çok otoriter ve sert bir rol üstlenirken, kendi alanının dışına çıkıldığı anda savcı karakterinin altında ezildiğini görüyoruz. Filmdeki şoför rolünü oynayan Arap Ali (Ahmet Mümtaz Taylan) de sürekli olarak bürokratik engellerden dolayı bir üst mertebeye geçemediğini vurgular ve sürekli olarak içinde bulunduğu konumu eleştirir ve üst rütbeye karşı bastırılmış bir öfke besler. Tüm bu karakterler arasında Doktor Cemal karakteri, bürokratik görevi gereği, hiçbir olaya karışmaz ve sadece gözlemci olarak katılımını sürdürür. Fakat ceset bulunduktan sonra otopsi aşamasına geçildiğinde de Doktor Cemal’in yetki alanı devreye girer ve o da bürokrasinin ona vermiş olduğu sınıfsal gücü kullanarak otopsi sırasında psikolojik bir baskı uygulamaya başlar.

Nuri Bilge Ceylan, Bir Zamanlar Anadolu’da filmi ile açık olarak olmasa da üzeri örtülü bir biçimde, bürokrasinin demir kafesinden kurtuluş olmayacağını bizlere anlatmıştır. Merkezden uzak bir taşra kasabasında dahi bürokrasinin güçlerinin ne kadar etkin olduğunu bizlere aktarmıştır. Ve aslında bununla beraber, bürokrasinin karakterlerinin, merkezden uzak olmanın getirmiş olduğu etki alanı ile, bürokrasiyi ne derece esnettiğini de bizlere göstermiştir.

Kaynakça

Güler, Hasan (2011). Nuri Bilge Ceylan Sineması Üzerine Değerlendirme ‘’Uzak: Kazanan Kaybedenlerin Öyküsü’’ Ekonomik Yaklaşım sayı:79 sy. 107-116.

Kaba, Sibel (2019). Ölü Bedenin Politikası: ‘’Bir Zamanlar Anadolu’da’’da Abject Karşılaşmalar. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi sayı:17 sy. 2-17

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here